{"id":5804,"date":"2022-02-06T19:58:56","date_gmt":"2022-02-06T19:58:56","guid":{"rendered":"https:\/\/najednejlinie.pl\/?p=5804"},"modified":"2026-03-23T14:30:41","modified_gmt":"2026-03-23T14:30:41","slug":"niesamowite-zdjecia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/najednejlinie.pl\/en\/fotografia\/niesamowite-zdjecia\/","title":{"rendered":"Prze\u0142omowe fotografie – takie, kt\u00f3re mia\u0142y moc prze\u0142ama\u0107 ludzk\u0105 niemoc"},"content":{"rendered":"

Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od cytatu Przybyszewskiego: \u201eCzas sam siebie w ogon gryzie, bo si\u0119 rozpostrze\u0107 nie mo\u017ce.<\/strong>“, ktory da\u0142 podwaliny temu wpisowi dot. czasu na\u015bwietlania<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Wyra\u017caj\u0105c to za pomoc\u0105 subtelnej metafory, Przybyszewski pr\u00f3buje \u201ewgry\u017a\u0107 si\u0119\u201d w natur\u0119 czasu, akcentuj\u0105c zarazem jego zap\u0119tlenie i cykliczno\u015b\u0107. Rozumiem to tak, \u017ce koniec jednej chwili staje si\u0119 pocz\u0105tkiem nast\u0119pnej, a to, co pomi\u0119dzy nimi trwa przez bli\u017cej nieokre\u015blony (w domy\u015ble bardzo kr\u00f3tki) moment.<\/p>\n\n\n\n

Ten\u017ce moment w\u0142a\u015bnie mo\u017ce zosta\u0107 utrwalony na fotografii, a jej magia sprawia, \u017ce w pami\u0119ci ludzi ogl\u0105daj\u0105cych kadry, odci\u015bni\u0119ty zostaje pewien \u015blad. Niekiedy, jak w przypadku wydarze\u0144 szalenie istotnych dla ca\u0142ych spo\u0142eczno\u015bci, \u00f3w \u015blad powa\u017cnie wp\u0142ywa na opini\u0119 publiczn\u0105 <\/p>\n\n\n\n

Prostesty na placu Niebia\u0144skiego Spokoju (1989) <\/h2>\n\n\n\n

Bezbronny chi\u0144ski student usi\u0142uj\u0105cy zatrzyma\u0107 czo\u0142g podczas protest\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

T\u0119 kr\u00f3tk\u0105 dygresj\u0119 musz\u0119 nieco rozwin\u0105\u0107. S\u0105 bowiem takie zdj\u0119cia (na og\u00f3\u0142 niestety ich tematem s\u0105 indywidualne lub zbiorowe tragedie ludzkie), kt\u00f3re obiegaj\u0105 \u015bwiat i wp\u0142ywaj\u0105 na zmian\u0119 nie tylko sposobu my\u015blenia du\u017cych grup os\u00f3b, ale wr\u0119cz uderzaj\u0105 w kszta\u0142t dotychczasowej polityki pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Burning Monk (1963)<\/h2>\n\n\n\n

\u017beby nie by\u0107 go\u0142os\u0142ownym: wielu obywateli Zachodu (w\u0142\u0105cznie z \u00f3wczesnym Prezydentem Stan\u00f3w Zjednoczonych) wyrazi\u0142o publiczne oburzenie po tym, jak Malcolm Browne<\/strong> zrobi\u0142 w 11 czerwca 1963 roku zdj\u0119cie przedstawiaj\u0105ce buddyjskiego mnicha (nazywa\u0142 si\u0119 Th\u00edch Qu\u1ea3ng \u0110\u1ee9c<\/strong>), kt\u00f3ry w prote\u015bcie przeciw represjom w\u0142adz wietnamskich dokona\u0142 samospalenia na skrzy\u017cowaniu w Sajgonie.<\/p>\n\n\n\n

A tak du\u017cy kraj jak Francja zaprzesta\u0142 publicznych egzekucji po tym, jak w bia\u0142y dzie\u0144 17 czerwca 1939 roku t\u0142um gapi\u00f3w obserwowa\u0142 zgilotynowanie seryjnego mordercy nazwiskiem Eugen Weidmann<\/strong>. Od tamtej pory przez niemal kolejne p\u00f3\u0142 wieku egzekucje zbrodniarzy odbywa\u0142y si\u0119 ju\u017c tylko za zamkni\u0119tymi drzwiami.<\/p>\n\n\n\n

Robert Capa \u2013 Padaj\u0105cy \u017co\u0142nierz (1936)<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Zdaniem wielu znawc\u00f3w, w tym r\u00f3wnie\u017c Micha\u0142a Str\u0105czka to \u201eprawdopodobnie najs\u0142ynniejsze wojenne zdj\u0119cie \u015bwiata, kt\u00f3re zosta\u0142o wykonane przez cz\u0142owieka-legend\u0119, jednego z najlepszych fotoreporter\u00f3w w historii.\u201d Za takiego uchodzi urodzony na W\u0119grzech Endr\u00e9 Ern\u0151 Friedmann<\/strong>, znany potem jako Robert Capa<\/strong> (1913-1954), kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 inspiracj\u0105 dla ufundowania Z\u0142oty Medal jego imienia (ang. Robert Capa Gold Medal<\/strong>), przyznawanego corocznie od 1955 roku wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cym si\u0119 w zawodzie jego nast\u0119pcom. Do nich skierowa\u0142 on tak\u0105 oto \u201eprzestrog\u0119\u201d: \u201eJe\u015bli twoje zdj\u0119cia nie s\u0105 dostatecznie dobre, to znaczy, \u017ce nie jeste\u015b dostatecznie blisko\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

John Filo \u2013 Piet\u00e0 z Kent State (1970)<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Traumatycznych prze\u017cy\u0107 dozna\u0142a wyro\u015bni\u0119ta 14-latka Mary Ann Vecchio<\/strong> w dniu 4 maja 1970 roku, a rol\u0119 pami\u0119tnikarza odegra\u0142 w\u00f3wczas student dziennikarstwa John Filo<\/strong>. Na terenie uniwersytetu w Kencie dosz\u0142o do protest\u00f3w m\u0142odzie\u017cy przeciwko og\u0142oszonej kilka dni wcze\u015bniej inwazji wojsk ameryka\u0144skich na Kambod\u017c\u0119<\/strong>. Decyzja Richarda Nixona<\/strong> doprowadzi\u0142a do zamieszek na kampusie, w wyniku kt\u00f3rych cz\u0142onkowie Gwardii Narodowej oddali ponad 60 strza\u0142\u00f3w w kierunku nieuzbrojonych zwolennik\u00f3w pacyfizmu.<\/p>\n\n\n\n

W wydarzeniu ochrzczonym potem \u201eMasakr\u0105 na uniwersytecie w Kencie\u201d zgin\u0119\u0142y 4 osoby, a kilkana\u015bcie zosta\u0142o rannych. Jeden z tych strza\u0142\u00f3w trafi\u0142 w g\u0142ow\u0119 m\u0142odego ch\u0142opaka, z kt\u00f3rym nastolatka rozmawia\u0142a. Nie wiedz\u0105c, \u017ce ju\u017c nie \u017cyje, usi\u0142owa\u0142a mu pom\u00f3c, desperacko wzywaj\u0105c ratunku. Kl\u0119cz\u0105c przy jego ciele, rozp\u0142aka\u0142a si\u0119 i jednocze\u015bnie krzycza\u0142a: \u201eDlaczego nikt mu nie pomaga?\u201d<\/p>\n\n\n\n

Nick Ut \u2013 Okrucie\u0144stwo wojny \/ Napalm Girl (1972)<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ten stosunkowo niewielki po\u0142udniowoazjatycki kraj sta\u0142 si\u0119 aren\u0105 walk, kt\u00f3re \u2013 cho\u0107 r\u00f3\u017cnie oceniane \u2013 na pewno nie przysporzy\u0142y Amerykanom szacunku, a sam nar\u00f3d sta\u0142 si\u0119 bardzo mocno podzielony co do zasadno\u015bci prowadzonej polityki mi\u0119dzynarodowej. W ramach ca\u0142o\u015bciowo podsumowanej kampanii (\u201eepicka tragedia\u201d), mo\u017cna wskaza\u0107 r\u00f3wnie\u017c co najmniej kilka wyj\u0105tkowo mro\u017c\u0105cych krew w \u017cy\u0142ach incydent\u00f3w. Jeden z nich mia\u0142 miejsce 8 czerwca 1972 roku, i zosta\u0142 uchwycony w kadrze przez wietnamskiego fotografa Nicka Uta<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Podczas konfliktu w Wietnamie armia ameryka\u0144ska cz\u0119sto u\u017cywa\u0142a napalmu, jednak tym razem jeden z samolot\u00f3w omy\u0142kowo uderzy\u0142 w wiosk\u0119 Trang Bang<\/strong>, rani\u0105c wielu cywil\u00f3w. Nick Ut przywi\u00f3z\u0142 9-letni\u0105 dziewczynk\u0119 z tej fotografii do ameryka\u0144skiego szpitala, gdzie zosta\u0142a uratowana. Zanim zacz\u0119\u0142a \u017cy\u0107 pe\u0142ni\u0105 \u017cycia i dochowa\u0142a si\u0119 potomstwa przesz\u0142a 17 przeszczep\u00f3w sk\u00f3ry. Ta historia pokazuje, \u017ce s\u0105 w \u017cyciu takie chwile, kiedy fotograf nie mo\u017ce pozwoli\u0107 sobie na \u201eluksus nieuczestniczenia\u201d w tragedii, kt\u00f3rej jest naocznym \u015bwiadkiem.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Chris Niedenthal \u2013 <\/strong>Czas apokalipsy<\/strong><\/em> (1981)<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Gor\u0105ce spory dotycz\u0105ce rozmaitych aspekt\u00f3w wprowadzenia oraz przebiegu stanu wojennego rozpala\u0142y serca i umys\u0142y milion\u00f3w Polak\u00f3w w ci\u0105gu ostatnich ponad 40 lat. S\u0105 tacy, kt\u00f3rzy chwal\u0105 gen. Wojciecha Jaruzelskiego <\/strong>za wyb\u00f3r mniejszego z\u0142a tj. nie wpuszczenie do Polski obcych wojsk. Po drugiej stronie barykady mamy tych, kt\u00f3rzy pot\u0119piaj\u0105 go o koszmar internowania tysi\u0119cy zwi\u0105zkowc\u00f3w i \u015bmier\u0107 blisko 100 os\u00f3b. S\u0105 wreszcie tacy, kt\u00f3rzy przejawiaj\u0105 ambiwalentne uczucia: z jednej strony rozgrzeszaj\u0105 \u00f3wczesnego prezydenta kraju za sam\u0105 decyzj\u0119 o og\u0142oszeniu stanu wojny, z drugiej za\u015b krytycznie oceniaj\u0105 to, w jaki spos\u00f3b w\u0142adza spacyfikowa\u0142a aktywno\u015b\u0107 Solidarno\u015bci,<\/strong> zamiast si\u0119 z ni\u0105 \u201edogada\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Prawie wszyscy \u017cyj\u0105cy w tamtym czasie pami\u0119taj\u0105 bowiem brutalno\u015b\u0107 ZOMO<\/strong>, czo\u0142gi na ulicach miast. O tym wszystkim dowiedzia\u0142a si\u0119 tak\u017ce \u015bwiatowa opinia publiczna \u2013 w du\u017cej mierze dzi\u0119ki owocom pracy Chrisa Niedenthala<\/strong>, kt\u00f3ry na \u015bwiat przyszed\u0142 w 1950 roku w Wielkiej Brytanii w rodzinie polskich emigrant\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

T\u0119 szalenie wymown\u0105 fotografi\u0119 zrobi\u0142 z ukrycia (14 grudnia 1981 roku), lecz karko\u0142omnym zadaniem by\u0142o przes\u0142anie rolek z filmami do redakcji Newsweeka, z kt\u00f3r\u0105 to nasz bohater wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142<\/strong>. Z racji cenzury nie m\u00f3g\u0142 tego uczyni\u0107 oficjalnie, wi\u0119c do \u201eprzemycenia<\/strong>\u201d* niewielkiej paczki uda\u0142o si\u0119 nam\u00f3wi\u0107 pewnego niemieckiego studenta, a berli\u0144scy edytorzy po wywo\u0142aniu negatyw\u00f3w \u2013 nie\u015bwiadomi pe\u0142nego kontekstu \u2013 przyci\u0119li zdj\u0119cie od g\u00f3ry. Przez ten zabieg utraci\u0142o ono szyld z nazw\u0105 kina, a wraz z nim os\u0142ab\u0142a r\u00f3wnie\u017c si\u0142a przemawiania do wyobra\u017ani. Ponadto stwierdzili, \u017ce wystarczy opublikowa\u0107 je w ma\u0142ym formacie \u2013 a w takowym jak wiadomo \u2013 szczeg\u00f3\u0142y gin\u0105 z oczu.<\/p>\n\n\n\n

Poca\u0142unek na Time Square<\/h2>\n\n\n\n

Na szcz\u0119\u015bcie by\u0142y te\u017c takie spontanicznie i radosne w swej wymowie fotografie jak pochodz\u0105cy z sierpnia 1945 roku s\u0142ynny \u201ePoca\u0142unek na Time Square<\/strong>\u201d (marynarza z piel\u0119gniark\u0105 w trakcie celebrowania symbolicznego zako\u0144czenia II Wojny \u015awiatowej).<\/p>\n\n\n\n

Charles C. Ebbets \u2013 Lunch na szczycie wie\u017cowca (1932)<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ten nietypowy obraz zawdzi\u0119czamy (najprawdopodobniej) Charlesowi C. Ebbetsowi<\/strong>. Wykona\u0142 portret grupowy robotnikom spo\u017cywaj\u0105cym lunch w doprawdy rzadko spotykanych warunkach. Siedz\u0105 okrakiem na stalowej belce, wysoko ponad ziemi\u0105, wygl\u0105daj\u0105 na beztroskich i oboj\u0119tnych na ryzyko<\/strong>. Zupe\u0142nie jakby nie mieli \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce mimo przestrzegania przepis\u00f3w BHP, w ka\u017cdej chwili mog\u0105 podzieli\u0107 smutny los swych koleg\u00f3w po fachu, kt\u00f3rzy nie do\u017cyli emerytury.<\/p>\n\n\n\n

Najprawdopodobniej to cz\u0119\u015b\u0107 za\u0142ogi, kt\u00f3rej powierzono wznoszenie s\u0142ynnego nowojorskiego kompleksu Rockefeller Center<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wytkni\u0119cie j\u0119zyka przez Alberta Einsteina<\/h2>\n\n\n\n

Arthura Sasse<\/strong> nie tylko znalaz\u0142 si\u0119 we w\u0142a\u015bciwym miejscu i czasie (co jest w przypadku fotograf\u00f3w jest szalenie istotne), ale r\u00f3wnie\u017c wykaza\u0142 si\u0119 spektakularnym refleksem. Uda\u0142o mu si\u0119 bowiem uchwyci\u0107 w bardzo nietypowej pozie sfrustrowanego, 72-letniego pod\u00f3wczas Alberta Einsteina<\/strong>, pokazuj\u0105cego fotoreporterom sw\u00f3j j\u0119zyk.<\/p>\n\n\n\n

L\u0105dowanie na ksi\u0119\u017cycu<\/h2>\n\n\n\n

Aczkolwiek wielu socjolog\u00f3w, historyk\u00f3w fotografii i publicyst\u00f3w do\u015b\u0107 zgodnie uznaje, \u017ce najbardziej donios\u0142ym zdj\u0119ciem by\u0142o to wykonane podczas l\u0105dowania Amerykan\u00f3w na Ksi\u0119\u017cycu. I wraz z powszechnie znanym stwierdzeniem Neila Armstronga zdarzenie z 1969 roku pokaza\u0142o, jak wiele dokona\u0142a ludzko\u015b\u0107 w ci\u0105gu zaledwie kilku tysi\u0119cy lat trwania cywilizacji, przechodz\u0105c od prymitywnych lepianek do orbitalnej stacji kosmicznej. <\/p>\n\n\n\n

Kosmiczne pochodzenie (jak wszystko co w naturze na Ziemi znajdziemy) maj\u0105 te\u017c te \u015bliczne minera\u0142y:<\/p>\n\n\n\n

\n
Amulet z Nepalu. Moje \u017ar\u00f3d\u0142o mocy i jak je utraci\u0142em<\/a><\/blockquote>