{"id":1994,"date":"2019-07-06T11:36:36","date_gmt":"2019-07-06T11:36:36","guid":{"rendered":"https:\/\/najednejlinie.pl\/?p=1994"},"modified":"2023-07-29T17:09:47","modified_gmt":"2023-07-29T17:09:47","slug":"kiedy-brakuje-tlenu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/najednejlinie.pl\/en\/poradnik\/kiedy-brakuje-tlenu\/","title":{"rendered":"Kiedy brakuje tlenu. Wp\u0142yw wysoko\u015bci na organizm cz\u0142owieka"},"content":{"rendered":"<p><em>Na wysoko\u015bci 8000 metr\u00f3w jest trzy razy mniej tlenu ni\u017c na poziomie morza. Oznacza to, \u017ce musimy uruchamia\u0107 ca\u0142\u0105 swoj\u0119 sil\u0119 woli, \u017ceby zaczerpn\u0105\u0107 oddech. Wszystkie si\u0142y koncentrujemy na tym jednym celu:\u00a0 kolejnym dechu. Dopiero po kilku minutach, kiedy oddech staje si\u0119 regularny, wracamy do \u017cycia &#8211; t\u0142umaczy\u0142 Maurice Herzog, pierwszy w historii zdobywca o\u015bmiotysi\u0119cznika &#8211; Annapurny<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Teraz ju\u017c wiem! Osobi\u015bcie oraz intensywnie do\u015bwiadczy\u0142y tego moje p\u0142uca. Podchodzi\u0142em w \u017c\u00f3\u0142wim tempie na Mera Peak (6476 m n.p.m.) i pami\u0119tam, jak brakowa\u0142o mi tchu. Z ka\u017cdym kolejnym krokiem my\u015bla\u0142em tylko o wycofaniu si\u0119. Tym, co mnie powstrzymywa\u0142o by\u0142a JEDNA LINA \u2013 nie mog\u0142em tak po prostu odwi\u0105za\u0107 si\u0119 i opu\u015bci\u0107 mojego druha Piotra.<\/p>\n\n\n\n<p>Nagrod\u0105 za wej\u015bcie na szczyt okaza\u0142 si\u0119 najpi\u0119kniejszy wsch\u00f3d s\u0142o\u0144ca, jaki w \u017cyciu zobaczy\u0142em, natomiast prawdziwa akcja dzia\u0142a si\u0119 dopiero na zej\u015bciu. Schodz\u0105c do High Campu, zwymiotowa\u0142em porann\u0105 porcj\u0119 owsianki na nowiusie\u0144kie (nowo zakupione, cho\u0107 u\u017cywane) buty wysokog\u00f3rskie Zamberlan Karka 6000.<\/p>\n\n\n\n<p>Owsiank\u0119 polecam, natomiast but\u00f3w ju\u017c nie &#8211; ze wzgl\u0119du na ich wag\u0119. To by\u0142 dow\u00f3d na to, \u017ce moje cia\u0142o nie zd\u0105\u017cy\u0142o si\u0119 zaaklimatyzowa\u0107. Na og\u00f3\u0142 m\u00f3j \u017co\u0142\u0105dek nie robi takich &#8220;zwrot\u00f3w akcji&#8221;.  \ud83d\ude09 To dow\u00f3d na to, \u017ce moje cia\u0142o nie zd\u0105\u017cy\u0142o si\u0119 zaaklimatyzowa\u0107.<br><br> Oto, co widzieli\u015bmy ze szczytu:<\/p>\n\n\n\n<figure><iframe width=\"640\" height=\"360\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/VSm0tTbz5_A?rel=0\" allowfullscreen=\"\"><\/iframe><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Od dawna wiadomo, \u017ce wysoko\u015b\u0107 zagra\u017ca ludzkiemu \u017cyciu. Ale w jaki spos\u00f3b? Co dzieje si\u0119 w ciele, kt\u00f3re himalaista wci\u0105gn\u0105\u0142 na wysoko\u015b\u0107 8000 metr\u00f3w?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u017byciodajne 21 procent<\/h2>\n\n\n\n<p>Niezb\u0119dny\ndo oddychania i wytwarzania energii tlen jest i\u015bcie egzystencjalnym\npierwiastkiem. Na co dzie\u0144 nie zwracamy na to uwagi, ale wystarczy si\u0119 uda\u0107 w\nwysokie g\u00f3ry (gdzie powietrze jest rozrzedzone), by p\u0142ucom zacz\u0119\u0142o brakowa\u0107\n&#8220;po\u017cywienia&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>W powietrzu jest ok. 21 proc. tego gazu, ale wa\u017cniejsz\u0105 kwesti\u0105 jest ci\u015bnienie atmosferyczne, od kt\u00f3rego w du\u017cej mierze zale\u017cy najistotniejszy w kontek\u015bcie tych rozwa\u017ca\u0144 parametr, czyli ci\u015bnienie parcjalne tlenu (PaO<sub>2<\/sub>) w krwi t\u0119tniczej. U osoby le\u017c\u0105cej na pla\u017cy morskiej wynosi ono 90-100 milimetr\u00f3w s\u0142upa rt\u0119ci. Dzi\u0119ki temu saturacja (nasycenie tlenem hemoglobiny) jest bliska idea\u0142u, gdy\u017c przekracza 95-97 proc., a nam oddycha\u0107 jest lekko i zazwyczaj czujemy si\u0119 rze\u015bko.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:17px\"><strong>Nie wiedzie\u0107 czemu, nad morzem typowy himalaista nie czuje si\u0119 jak &#8220;ryba w wodzie&#8221;.  \ud83d\ude42<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-wp-embed is-provider-na-jednej-linie wp-block-embed-na-jednej-linie\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<blockquote class=\"wp-embedded-content\" data-secret=\"FXu8013G6w\"><a href=\"https:\/\/najednejlinie.pl\/en\/poradnik\/aklimatyzacja-w-gorach\/\">Aklimatyzacja w g\u00f3rach. Konieczno\u015b\u0107 dla pocz\u0105tkuj\u0105cych, dow\u00f3d rozs\u0105dku u do\u015bwiadczonych<\/a><\/blockquote><iframe class=\"wp-embedded-content\" sandbox=\"allow-scripts\" security=\"restricted\" style=\"position: absolute; clip: rect(1px, 1px, 1px, 1px);\" title=\"&#8222;Aklimatyzacja w g\u00f3rach. Konieczno\u015b\u0107 dla pocz\u0105tkuj\u0105cych, dow\u00f3d rozs\u0105dku u do\u015bwiadczonych&#8221; &#8212; Na jednej linie\" src=\"https:\/\/najednejlinie.pl\/poradnik\/aklimatyzacja-w-gorach\/embed\/#?secret=deteJ3k0kG#?secret=FXu8013G6w\" data-secret=\"FXu8013G6w\" width=\"500\" height=\"282\" frameborder=\"0\" marginwidth=\"0\" marginheight=\"0\" scrolling=\"no\"><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Co si\u0119 dzieje w organizmie cz\u0142owieka na wysoko\u015bci, gdy nie starcza mu tlenu?<\/strong> <\/h2>\n\n\n\n<p>Wraz\nz nabieraniem wysoko\u015bci nast\u0119puje spadek obu rodzaj\u00f3w ci\u015bnienia. Powietrze robi\nsi\u0119 rzadsze, wi\u0119c mniej poch\u0142aniamy tego \u017cyciodajnego pierwiastka.<\/p>\n\n\n\n<p>Przyk\u0142adowo, na wysoko\u015bci ok. 5000 m, czyli nieco powy\u017cej Mont Blanc 4810 m, PaO<sub>2<\/sub> spada do poziomu 35 milimetr\u00f3w s\u0142upa rt\u0119ci i trzeba wiedzie\u0107, \u017ce jest to warto\u015b\u0107 krytyczna: poni\u017cej kt\u00f3rej organizmowi brakuje tlenu i zaczynaj\u0105 si\u0119 problemy. S\u0105 to jednak dane laboratoryjne, a nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce cz\u0142owiek zar\u00f3wno jak i zwierz\u0119ta, posiada zdolno\u015bci adaptacyjne do otaczaj\u0105cych warunk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>W\nm\u00f3zgu posiadamy specjalne receptory, kt\u00f3re wykrywaj\u0105 zmiany ci\u015bnienia\natmosferycznego i aktywuj\u0105 mechanizmy kompensacyjne organizmu. Himalaista na\nwysoko\u015bci zaczyna robi\u0107 szybsze wdechy i wydechy i robi to automatycznie, a\ndodatkowo szpik kostny produkuje wi\u0119cej erytrocyt\u00f3w transportuj\u0105cych tlen. Taka\nhiperwentylacja sprawia, \u017ce nasz organizm jest w stanie funkcjonowa\u0107 na du\u017cych\nwysoko\u015bciach, ale odbywa si\u0119 to z du\u017cymi trudno\u015bciami. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>Na Evere\u015bcie, gdzie \u2013 jak donosz\u0105 media &#8211; ostatnio regularnie zdarza si\u0119 t\u0142ok i kolejka oczekuj\u0105cych, PaO<\/strong><sub><strong>2<\/strong><\/sub><strong> oscyluje mi\u0119dzy 24 a 29 mm Hg, a saturacja hemoglobiny wynosi 45-55%, to tak jakb jedynie co drugi wdech przynosi\u0142 nam od\u017cywczy tlen w warunkach wykonywania podobnego wysi\u0142ku jak nad morzem. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ci\u015bnienie spada, a oddech przy\u015bpiesza. Konsekwencj\u0105 jest zaburzenie r\u00f3wnowagi zasadowo-kwasowej, a ni\u017csze ni\u017c normalne pH 7,4 pogarsza wch\u0142anianie tlenu przez hemoglobin\u0119. I tak &#8220;\u0142a\u0144cuch&#8221; niekorzystnych odczyt\u00f3w parametr\u00f3w fizjologicznych zaczyna si\u0119 domyka\u0107 &#8211; niczym p\u0119tla zaciskaj\u0105ca si\u0119 na szyi himalaisty.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Dlaczego na du\u017cej wysoko\u015bci zapominamy o oddychaniu?<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/najednejlinie.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/kukuczka-w-obozie-na-lhotse-1989.jpg\"><img decoding=\"async\" width=\"600\" height=\"896\" src=\"https:\/\/najednejlinie.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/kukuczka-w-obozie-na-lhotse-1989.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-7624\" srcset=\"https:\/\/najednejlinie.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/kukuczka-w-obozie-na-lhotse-1989.jpg 600w, https:\/\/najednejlinie.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/kukuczka-w-obozie-na-lhotse-1989-201x300.jpg 201w, https:\/\/najednejlinie.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/kukuczka-w-obozie-na-lhotse-1989-8x12.jpg 8w, https:\/\/najednejlinie.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/kukuczka-w-obozie-na-lhotse-1989-585x874.jpg 585w\" sizes=\"(max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\">Jerzy Kukuczka w obozie na Lhotse 1989r. \u0179r\u00f3d\u0142o: jerzykukuczka.com\/pl\/archiwum\/<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Prof Lech Korniszewski, uczestnik wielu wypraw g\u00f3rskich wyja\u015bni\u0142by to tak:<\/p>\n\n\n\n<p>Gdy pobieramy powietrze, przyswajamy tlen, a wydychamy dwutlenek w\u0119gla. Ale nie ca\u0142kiem. Jego \u015blady w postaci bezwodnika kwasu w\u0119glowego kr\u0105\u017c\u0105 we krwi. So potrzebne, bo dla m\u00f3zgu to sygna\u0142, \u017ce musi pobudza\u0107 oddychanie. <\/p>\n\n\n\n<p>W rozrzedzonym powietrzu dochodzi do paradoksuoddychamy cz\u0119\u015bciej, \u017ceby pobra\u0107 wi\u0119cej tlenu, ale wydalamy te\u017c sporo dwutlenu w\u0119gla. Gdy spada jego st\u0119\u017cenie we krwi, o\u015brodek oddechowy nie jest dostatecznie pobudzany. M\u00f3zg wysy\u0142a sygna\u0142: nie oddycha\u0107. Nic nie mo\u017cna poradzi\u0107, to odruch bezwarunkowy, niezale\u017cy od naszej woli.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ostra chorobwa wysoko\u015bciowa, obrz\u0119k p\u0142uc, obrz\u0119k m\u00f3zgu i inne niebezpiecze\u0144stwa<\/h2>\n\n\n\n<p>M\u00f3wi\u0105c w najwi\u0119kszym skr\u00f3cie: ca\u0142a fizjologia zaczyna nawala\u0107. Hipoksja, czyli niedob\u00f3r tlenu wywo\u0142uje ryzyko gwa\u0142townego i znacznego pogorszenia si\u0119 stanu zdrowia, kt\u00f3re wraz z innymi czynnikami (np. niskimi temparaturami) prowadzi wprost do \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n<p>Zaczyna si\u0119 od niewydolno\u015bci uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia, kt\u00f3ry zaciera si\u0119 niczym system silnikowo-wydechowy w aucie. Serce traci mo\u017cliwo\u015b\u0107 usuwania odpad\u00f3w, nast\u0119puje wzrost st\u0119\u017cenia wapnia, w t\u0119tnicach zaczyna brakowa\u0107 krwi. Wpierw w p\u0142ucach, a nast\u0119pnie w p\u0119cherzykach p\u0142ucnych zbiera si\u0119 szkodliwy p\u0142yn przesi\u0119kowy, powoduj\u0105c obrz\u0119k p\u0142uc. Jeszcze gorszy jest obrz\u0119k m\u00f3zgu, kt\u00f3ry mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 na bardzo du\u017cych wysoko\u015bciach. Jego przyczyn\u0105 jest gromadzenie si\u0119 p\u0142ynu przesi\u0119kowego w m\u00f3zgu, kt\u00f3ry zaczyna napiera\u0107 na czaszk\u0119 od wewn\u0105trz. <\/p>\n\n\n\n<p>Analogicznie do powiedzenia: &#8220;g\u0142ow\u0105 muru nie przebijesz&#8221;, mo\u017cna by rzec: m\u00f3zgiem czaszki nie wykruszysz. Tote\u017c skupiska neuron\u00f3w uszkadzaj\u0105 si\u0119, nie mog\u0105c znale\u017a\u0107 miejsca pod tward\u0105, kostn\u0105 kopu\u0142\u0105. Do\u015b\u0107 \u0142atwo w\u00f3wczas zemdle\u0107 lub przesta\u0107 sprawowa\u0107 kontrol\u0119 nad swym cia\u0142em, co wydatnie zwi\u0119ksza szans\u0119 na wieczne pozostanie szczytem. Przej\u015bcie &#8220;st\u0105d do wieczno\u015bci&#8221; staje si\u0119 w\u00f3wczas niepokoj\u0105ce perspektywiczne. A przecie\u017c jest tyle g\u00f3r do zdobycia, warto\u015bciowych ludzi do poznania oraz pi\u0119knych chwil do prze\u017cycia. Nie ma sensu tak szybko udawa\u0107 si\u0119 na spoczynek lub spotkanie z Morfeuszem.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Czy\nb\u0119d\u0105c tam na g\u00f3rze, mo\u017cna co\u015b z tym zrobi\u0107?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Je\u017celi mo\u017cesz wezwa\u0107 ekip\u0119 ratunkow\u0105 &#8211; zr\u00f3b to! Je\u015bli masz pod r\u0119k\u0105 butl\u0119 z tlenem, to jej u\u017cyj. Je\u017celi kto\u015b ze wsp\u00f3\u0142towarzyszy niedoli jest w stanie zrobi\u0107 Ci zastrzyk z deksametazonu (syntetyczny hormon powoduj\u0105cy zmniejszenie obrz\u0119ku naczy\u0144 kapilarnych), to nie udawaj bracie\/siostro, \u017ce poradzisz sobie bez niego. W ostateczno\u015bci przydatna mo\u017ce by\u0107 (a na pewno nie zaszkodzi) puszka z tlenem i mo\u017cliwo\u015b\u0107 podparcia si\u0119 na czyich\u015b silnych ramionach, kt\u00f3rych potrzebujesz. <\/p>\n\n\n\n<p>W teorii wygl\u0105da to tak, \u017ce kt\u00f3ra\u015b z w\/w metod dora\u017anych powinna Ci\u0119 uratowa\u0107 od \u015bmierci lub bardzo powa\u017cnych komplikacji zdrowotnych. W praktyce natomiast nikt i nic nie da Ci stuprocentowej gwarancji, \u017ce Tw\u00f3j d\u0142u\u017cszy pobyt w warunkach niskiego ci\u015bnienia parcjalnego oka\u017ce si\u0119 neutralny dla Twego zdrowia. Dlatego te\u017c, chc\u0105c zdobywa\u0107 naprawd\u0119 wysokie szczyty, trzeba przeby\u0107 aklimatyzacj\u0119 i w\u0142a\u015bciwie doposa\u017cy\u0107 si\u0119. Je\u015bli ma Ci kiedy\u015b na szczycie wysokiej g\u00f3ry brakowa\u0107 tchu, to lepiej by powodem nie by\u0142 brak tlenu, a zachwyt w jaki wpadniesz, widz\u0105c wschodz\u0105ce s\u0142o\u0144ce b\u0119d\u0105c ponad chmurami:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" width=\"889\" height=\"500\" src=\"https:\/\/najednejlinie.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Mera-Peak-szczyt-ponad-chmurami.jpg\" alt=\"Razem z druhem Piotrem stoimy (lepiej i s\u0142abiej zaaklimatyzowani) na szczycie Mera Peak. \" class=\"wp-image-2011\" srcset=\"https:\/\/najednejlinie.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Mera-Peak-szczyt-ponad-chmurami.jpg 889w, https:\/\/najednejlinie.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Mera-Peak-szczyt-ponad-chmurami-600x337.jpg 600w, https:\/\/najednejlinie.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Mera-Peak-szczyt-ponad-chmurami-300x169.jpg 300w, https:\/\/najednejlinie.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Mera-Peak-szczyt-ponad-chmurami-768x432.jpg 768w, https:\/\/najednejlinie.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/Mera-Peak-szczyt-ponad-chmurami-585x329.jpg 585w\" sizes=\"(max-width: 889px) 100vw, 889px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Razem z druhem Piotrem stoimy (lepiej i s\u0142abiej zaaklimatyzowani) na szczycie Mera Peak. <\/figcaption><\/figure>\n<div style='text-align:left' class='yasr-auto-insert-visitor'><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Na dachu \u015bwiata PaO2 oscyluje mi\u0119dzy 24 a 29 mm Hg, a saturacja hemoglobiny wynosi 45-55%, to tak jakb jedynie co drugi wdech przynosi\u0142 nam od\u017cywczy tlen w warunkach wykonywania podobnego wysi\u0142ku jak nad morzem. <\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":2006,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"yasr_overall_rating":0,"yasr_post_is_review":"","yasr_auto_insert_disabled":"","yasr_review_type":"","footnotes":""},"categories":[329],"tags":[],"class_list":["post-1994","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-poradnik"],"aioseo_notices":[],"yasr_visitor_votes":{"stars_attributes":{"read_only":false,"span_bottom":false},"number_of_votes":68,"sum_votes":339},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/najednejlinie.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1994","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/najednejlinie.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/najednejlinie.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/najednejlinie.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/najednejlinie.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1994"}],"version-history":[{"count":19,"href":"https:\/\/najednejlinie.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1994\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7787,"href":"https:\/\/najednejlinie.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1994\/revisions\/7787"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/najednejlinie.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2006"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/najednejlinie.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1994"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/najednejlinie.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1994"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/najednejlinie.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1994"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}